LWEO

Hoofdstuk 1

Hoofdstuk 1

School of baantje?

Inhoudsopgave hoofdstuk 1
1.1 De keuzes van Sofie
1.2 Samenwerken of niet
1.3 De levensfasen
1.4 Transfer
1.5 Zelftest

Keuze maken
Het maken van de juiste keuze is niet altijd makkelijk. Sofie staat voor de keuze de havo afmaken en daarna een hbo-opleiding te volgen of nu gaan werken en een deeltijd mbo-opleiding te volgen.
Samenwerken of niet
Tara en Sofie delen samen een kamer en moeten die kamer ook opruimen. Tara en Sofie kunnen dat samen doen (dat gaat het snelst) of het aan de ander over te laten en zo optimaal te profiteren van de inzet van de ander. Zulk gedrag heet meeliftersgedrag. Je lift mee op de inspanningen van de ander en doet zelf niks. Dit probleem – wel of niet samenwerken – staat bekend als het gevangendilemma. Hierbij wordt er van uitgegaan dat iedereen rationeel handelt. Een gevangendilemma kenmerkt zich door het feit dat wat de ander ook doet, je altijd dezelfde strategie kiest, de zogenaamde dominante strategie. Deze leidt niet tot het beste resultaat. Het beste resultaat kan alleen bereikt worden indien er bindende afspraken gemaakt worden.
Het gevangendilemma is afkomstig uit de speltheorie. De speltheorie bestudeert het nemen van beslissingen waarbij de uitkomst afhangt van de keuze van de ander.

Budgetlijn (overgenomen uit Werk vanaf tweede  druk)
Een budgetlijn geeft de verschillende combinaties van twee bestedingsmogelijkheden bij een bepaald budget. In onderstaande grafiek wordt dit toegepast op inkomen en vrije tijd. Om drie uur minder per dag te werken moet je € 60 opofferen. De opofferingskosten van 1 uur meer vrije tijd zijn dus € 20. Er ontstaat hierbij een keuzeprobleem. Meer vrije tijd betekent minder werken en minder werken betekent minder inkomen. Niet alleen inkomen draagt bij aan de welvaart, ook vrije tijd draagt daaraan bij.

Links
Gevangendilemma: Split or Steal (You tube-filmpje)
Gevangenendilemma: “Arrested for the murder of a fictitious coworker, Dilbert and colleagues face interrogation by the police. Dilbert announces that his knowledge of the prisoner’s dilemma will save him…” You tube
Extra uitleg budgetlijn
Budgetlijn: videoclip

Leerdoelen hoofdstuk 1
Leerlingen kunnen:
– voordelen en nadelen van keuzes vaststellen en afwegen.
– een budgetlijn interpreteren.
– aantonen wanneer er sprake is van meeliftgedrag.
– situaties herkennen waarin zich een gevangenendilemma voordoet.
– verklaren waarom de spelers in een gevangenendilemma niet kiezen voor samenwerking.
– verklaren dat door een bindende afspraak de spelers in een gevangenendilemma samen gaan werken.
– voorspellen wat de uitkomst is van een gevangenendilemma.
– de drie fasen van de levensloop noemen.

Begrippenlijst

Begrippenlijst hoofdstuk 1

bindende afspraak
Een afspraak waar je (juridisch) niet van af kunt/niet onderuit kunt.
budgetlijn
Een lijn die verschillende combinaties van twee dingen aangeeft die gekozen kunnen worden bij een bepaald budget (bijvoorbeeld vrije uren of werken).
dominante strategie
De strategie die het meest oplevert, ongeacht de strategie van de ander.
free rider
(= meelifter) Iemand die profiteert van de inspanningen van een ander.
gevangenendilemma
(= prisoner’s dilemma) Een situatie bekend uit de speltheorie waarbij twee partijen voor de keus staan samen te werken of niet, waarbij samenwerken meer oplevert dan niet samenwerken.
levensloop
Verschillende fasen in het leven van een persoon: kinderfase, ouderfase en grootouderfase.
meelifter
(= free rider) Iemand die profiteert van de inspanningen van een ander.
prisoner’s dilemma
(= gevangenendilemma) Een situatie bekend uit de speltheorie waarbij twee partijen voor de keus staan samen te werken of niet, waarbij samenwerken meer oplevert dan niet samenwerken.

Extra Oefenopgaven

Dit hoofdstuk heeft enkele extra oefenopgaven. Deze kun je als Word-document downloaden door HIER te klikken. Dit bestand bevat de extra oefenopgaven van zowel hoofdstuk 1 als hoofdstuk 2.