LWEO

hoofdstuk 4

 

hoofdstuk 4

De markt levert niet altijd de juiste prijs

De overheid kan de prijsvorming op de markt onwenselijk vinden. Er is sprake van marktfalen. Als de overheid de prijs die tot stand is gekomen te hoog vindt, kan ze een maximumprijs instellen. Een maximumprijs is lager dan de prijs die tot stand komt zonder ingrijpen van de overheid. Door het instellen van een maximumprijs ontstaat er een vraagoverschot of een aanbodtekort. Via heffingen, zoals btw en accijns, en subsidies beïnvloedt de overheid de prijzen. Schadelijke producten, zoals sigaretten en alcohol, worden belast met een heffing (accijns).

Het minimumloon is een door de overheid vastgestelde ondergrens aan de lonen en is bedoeld om werknemers een redelijk inkomen te garanderen. Aan de onderkant van de arbeidsmarkt wordt het loon niet langer bepaald door vraag en aanbod van arbeid, maar door de overheid. Daardoor zal de vraag naar arbeid dalen en het aanbod van arbeid toenemen. Hierdoor ontstaat werkloosheid. Voor een aantal producenten zijn door de invoering van het minimumloon de kosten hoger dan de opbrengsten. Prijsregulering door de overheid verstoort het prijsmechanisme.

Als je gaat werken voor een bedrijf sluit je als werknemer met de werkgever een individueel arbeidscontract: hierin worden de rechten en plichten van beide partijen (werk verrichten enerzijds en loon betalen anderzijds) vastgelegd. In het contract staan de arbeidsvoorwaarden. De arbeidsvoorwaarden zijn gebaseerd op een collectief contract dat geldt voor alle werknemers in een bepaald bedrijf of zelfs voor alle werknemers in een bepaalde bedrijfstak: de collectieve arbeidsovereenkomst, de cao.

links
Overheidsingrijpen in prijsvorming (video 15 min.)
Maximum en mimimum prijs (www.economielokaal.nl)
Verlaging maximum roamingtarief (www.nu.nl)

begrippenlijst

Begrippenlijst hoofdstuk 4

aanbodoverschot
Het aanbod is bij een bepaalde prijs groter dan de vraag.
aanbodtekort
Er is meer vraag dan aanbod naar een product.
accijns
Een indirecte belasting die wordt geheven op  producten met als doel het gebruik van die producten af te remmen. Bijvoorbeeld: accijns op tabak.
collectieve arbeidsovereenkomst
(cao) Overeenkomst tussen werkgever of werkgeversbonden en georganiseerde werknemers (vakbonden) over de lonen en andere arbeidsvoorwaarden, die in de individuele arbeidsovereenkomst moeten worden gerespecteerd.
collectieve dwang
Druk die wordt uitgeoefend om te zorgen dat iedereen zich aan een regel houdt. Dit kan door vastgelegde regels (wetten) die met sancties worden gehandhaafd, maar ook met ongeschreven regels, sociale normen. Hier: Het verplicht stellen van het vakbondslidmaatschap.
economische machtsvorming
Bedrijven hebben zoveel macht dat zij zich kunnen gedragen als een monopolist. Hierdoor komt een lagere productie of een hogere prijs tot stand dan in een markt met volledige mededinging.
free-ridergedrag
Zie meeliftersgedrag.
garantieprijs
Door de overheid gegarandeerde prijs die de aanbieder ontvangt voor zijn product.
individuele arbeidsovereenkomst
Arbeidsovereenkomst tussen één werkgever en één werknemer.
interventieprijs
Zie garantieprijs.
maximumprijs
Een door de overheid bepaalde prijs met als doel de consument te beschermen.
meeliftersgedrag
Gratis profiteren van de inspanningen van anderen.
minimumloon
Het loon dat iemand van 23 jaar wettelijk moet krijgen.
minimumprijs
Een door de overheid bepaalde prijs met als doel het aanbod te behouden en een redelijk inkomen voor de producenten.
organisatiegraad
Het percentage werknemers dat is aangesloten bij een vakbond.
prijsregulering
Prijsbeïnvloeding door de overheid.
primaire arbeidsvoorwaarden
Arbeidsvoorwaarden die betrekking hebben op het loon en de normale arbeidstijd.
quotumsysteem
Producenten worden beperkt in de hoeveelheid die zij mogen produceren. Er is een wettelijk maximum vastgesteld.
secundaire arbeidsvoorwaarden
Arbeidsvoorwaarden die betrekking hebben op andere dan primaire arbeidsvoorwaarden zoals vakantieregelingen, duur van de middagpauze, reiskostenvergoedingen, kinderopvang, scholing, auto van de zaak, enzovoort.
structurele werkloosheid
Werkloosheid die ontstaat door blijvende veranderingen in de economie zoals het vervangen van arbeid door machines, verplaatsing van productie naar lagelonenlanden, verslechtering van de internationale concurrentiepositie en door te hoge lonen.

vraagoverschot
Er is meer vraag dan aanbod naar een product.
vraagtekort
Er is meer aanbod dan vraag naar een product.
zelfbinding
Openlijk deelname uitspreken met als doel anderen tot samenwerking te bewegen. Hier: Je verbinden aan bepaalde afspraken.

extra oefenopgaven

Extra oefenopgaven (Word)