LWEO

Hoofdstuk 3

Hoofdstuk 3

Verzekeren tegen risico

Inhoudsopgave hoofdstuk 3
3.1 Er kan altijd iets mis gaan
3.2 Helpt verzekeren?
3,3 Je neemt meer risico
3.4 Ik weet meer dan jij
3.5 Transfer
3.6 Zelftest

Verzekeringspremie
Als je een mooie fiets hebt, vind je het heel vervelend als die gestolen wordt. Dat de fiets gestolen wordt is een risico voor de bezitter van een fiets. In het algemeen houden mensen niet van risico’s. Als fietsbezitter vertoon je – zoals dat heet – risico-avers gedrag. Omdat je het risico niet wilt lopen dat je fiets gestolen wordt, verzeker je de fiets.
Een verzekering is een overeenkomst tussen een verzekeraar en een verzekerde waarbij de verzekerde tegen betaling van een premie de garantie krijgt dat een schade aan de verzekerde door de verzekeraar wordt vergoed. De vraag naar verzekeringen is afhankelijk van de hoogte van de risico-aversie bij de consument, de hoogte van de premie en het inkomen van de consument.
De hoogte van de (verzekerings-) premie is afhankelijk van de kans dat de fiets gestolen wordt en de prijs van de fiets. Als er een kans is van 1 op 20 in één jaar dat je fiets gestolen wordt en de gemiddelde dagwaarde van een fiets is € 600 dan bedraagt de premie 1/20 × € 600 = € 30. Dit nog afgezien van de andere kosten van de verzekeringsmaatschappij zoals administratiekosten en overheadkosten en afgezien van de winstopslag voor de verzekeringsmaatschappij.
Moreel wangedrag
Het gevolg van verzekeren is dat je het niet meer zo nou neemt en de fiets niet voorziet van een goed en degelijk slot. Waarom daar geld aan uitgeven als de fiets toch verzekerd is? Wanneer mensen zich achtelozer gaan gedragen omdat ze zelf niet opdraaien voor de kosten, spreken we van moreel wangedrag (moral hazard). Door moreel wangedrag van verzekerden tegen fietsdiefstal wordt de kans dat de fiets gestolen wordt groter. Stel dat als gevolg van moreel wangedrag het risico dat fiets gestolen wordt stijgt van 1 op 20 fietsen naar 1 op 10 fietsen. Dat betekent dan een verdubbeling van de premie van € 30 naar € 60.
Goede en slechte risico’s
Op een verzekeringsmarkt zijn goede (lage) risico’s en slechte (hoge) risico’s. Wanneer de premie voor iedereen gelijk is, kunnen goede risico’s besluiten de verzekering op te zeggen, omdat de premie voor hen te hoog is in relatie tot de verwachte schade. Dan blijven alleen de slechte risico’s over en zal de premie drastisch stijgen. Er is hier sprake van averechtse selectie: de goede (lage) risico’s verzekeren zich niet meer en alleen de slechte (hoge) risico’s blijven over. Verzekeren is dan niet meer zinvol omdat de premie de grens nadert waarop het niet meer zinvol is je te verzekeren.
Averechtse selectie en moreel wangedrag voorkomen
Averechtse selectie kun je voorkomen door:
→ iedereen te verplichten zich te verzekeren: iedere autobezitter moet zich WA-verzekeren.
→ premiedifferentiatie in te voeren: hoge risico’s betalen dan meer premie dan lage risico’s. Afhankelijk van de woonplaats betaal je een hogere of lagere WA-premie.
→ bonus-malusregeling: je krijgt een korting op te betalen premie naarmate je meer jaren rijdt zonder een schade bij de verzekering te claimen.
Moreel wangedrag tracht men te voorkomen door het instellen van een eigen risico (bijvoorbeeld bij de zorgverzekeraars € 165 per persoon per jaar) en door het maximeren van de uitkering (maximale uitkering van een reisverzekeraar bij verlies van bagage is € 1.250).
Premiedifferentiatie
Premiedifferentiatie is niet altijd mogelijk of wenselijk. Daarbij is sprake van asymmetrische informatie. De fietsverzekeraar weet niet op voorhand of jij wel of geen laag risico bent en de zorgverzekeraar heeft een acceptatieplicht. Om een goede inschatting te kunnen maken van het risico moeten verzekeringen extra informatie verzamelen. Het verzamelen van extra informatie kost extra tijd en moeite. Hierdoor stijgen de transactiekosten: de kosten die gemaakt worden om een overeenkomst – in dit geval het afsluiten van een verzekering – te realiseren.
Averechtse selectie en moreel wangedrag kunnen er toe leiden dat de risico’s niet meer te verzekeren zijn, waardoor de marktwerking wordt verstoord: er is dan sprake van marktfalen.

Links
Risico-aversie en Lingo: de risicoaversie van Lingo-kandidaten is aanzienlijk.
Risico en verzekeren (15 min) NTR
Asymmetrische informatie, averechtse selectie en moral hazard: video 4 min.
Moral hazard: video 9 min.

Leerdoelen hoofdstuk 3
Leerlingen kunnen:
• aantonen of iemand risico-avers gedrag vertoont.
• uitleggen wat verzekeren is en waarom iemand zich verzekert.
• de hoogte van een verzekeringspremie berekenen.
• aantonen welke afweging een verzekerde maakt tussen kosten en risico bij het afsluiten van een verzekering.
• uitleggen hoe averechtse selectie werkt en wat de gevolgen ervan kunnen zijn voor verzekeraar en verzekerde.
• uitleggen hoe eigen risico en premiedifferentiatie averechtse selectie en moreel wangedrag kunnen vermijden.
• verklaren hoe moreel wangedrag kan leiden tot averechtse selectie.
• aantonen of er sprake is van asymmetrische informatie, averechtse selectie of moreel wangedrag en beschrijven op welke wijze partijen daarop inspelen.

Kernbegrippen hoofdstuk 3
Risico-aversie – verzekering – premie – averechtse selectie – collectieve dwang – premiedifferentiatie – moreel wangedrag – eigen risico – asymmetrische informatie – marktfalen.

Begrippenlijst

Begrippenlijst hoofdstuk 3

asymmetrische informatie
Doet zich voor als de ene partij meer weet dan de andere partij, bijvoorbeeld bij verzekeringen.
averechtse selectie
Averechtse selectie houdt in dat de mensen met een hoog risico (‘slechte risico’s’) zich wel verzekeren en de mensen met een laag risico (‘goede risico’s’) niet.
collectieve dwang
Druk die wordt uitgeoefend om te zorgen dat iedereen zich aan een regel houdt. Dit kan door vastgelegde regels (wetten) die met sancties worden gehandhaafd, maar ook met ongeschreven regels, sociale normen.
eigen risico
Het bedrag dat je als verzekerde bij schade zelf moet betalen.
marktfalen
De vrije marktwerking wordt verstoord.
moreel wangedrag
(= moral hazard) Het gevaar dat mensen of instellingen zich achteloos en onverantwoordelijk gaan gedragen, als ze zelf niet opdraaien voor de kosten.
premie
Bedrag dat je betaalt aan een verzekeringmaatschappij, waardoor je verzekerd bent tegen financiële gevolgen van onverwachte overeengekomen gebeurtenissen.
premiedifferentiatie
Verschillen in premie. Slechte risico’s betalen meer premie dan de goede risico’s.
risico-aversie
Een hekel hebben aan onverwachte nadelige gebeurtenissen.
verzekering
Overeenkomst tussen een verzekeraar en een verzekerde waarbij de verzekerde een bedrag betaalt aan de verzekeraar die in ruil hiervoor de garantie geeft dat in geval van schade de verzekerde deze schade vergoed krijgt.

Extra Oefenopgaven

Dit hoofdstuk heeft enkele extra oefenopgaven. Deze kun je als Word-document downloaden door HIER te klikken.