LWEO

hoofdstuk 1

hoofdstuk 1

Kiezen

Het kopen van goederen door consumenten noemen we consumeren. Als bedrijven (kapitaal)goederen kopen om te kunnen produceren, noemen we dat investeren. Onder goederen verstaan economen materiële dus tastbare goederen. Niet materiële goederen noemen we diensten. Belangrijke vormen van dienstverlening vind je in de handel, horeca, vervoer, bank- en verzekeringsdiensten, medische zorg en onderwijs.

Economen bestuderen het keuzegedrag van mensen. Je kunt niet alles hebben wat je wilt, de middelen zijn beperkt, dus moet je prioriteiten stellen en keuzes maken. Om goed te kunnen kiezen, moeten mensen een afweging maken tussen wat iets oplevert en wat iets kost. Opofferingskosten zijn de opbrengsten van het beste niet gekozen alternatief. We kunnen dit keuzeprobleem weergeven met behulp van een budgetlijn. Dit is de lijn die alle bestedingsmogelijkheden van een bepaald budget in beeld brengt.

Het inkomen dat je verdient, is een geldbedrag in euro’s en daarom nominaal. Met dit bedrag kun je goederen en diensten kopen afhankelijk van de prijzen van de producten. Met koopkracht geven we aan hoeveel producten je met een bepaald inkomen (budget) kunt kopen. De koopkracht is dus de reële waarde van het inkomen.

De speltheorie heeft als onderwerp hoe het keuzegedrag wordt beïnvloed door beslissingen van anderen. Een bekend voorbeeld daarvan is het zogenaamde gevangenendilemma (prisoner’s dilemma). Bij het gevangenendilemma staan twee partijen voor een keuze. Ze kiezen onafhankelijk van elkaar de strategie die voor henzelf het meeste oplevert. Ze kiezen dan de dominante strategie. De uitkomst is niet de best mogelijke uitkomst voor beiden. Als de partijen samenwerken, is de uitkomst voor beide partijen beter. Bij een eenmalig spel komt samenwerking echter niet tot stand, omdat de partijen elkaar niet vertrouwen. Daarom komt samenwerking alleen tot stand als die afdwingbaar is. Er moet een bindende afspraak zijn en de sancties (strafmaatregelen) voor het schenden van deze afspraak moeten vooraf bekend zijn. Als sancties ontbreken, kan de afweging van eigen belang en groepsbelang leiden tot meeliftersgedrag of free-ridergedrag. Bijvoorbeeld: niet-vakbondsleden profiteren van de loons-verhogingen die vakbonden in onderhandelingen met werkgevers bereiken, maar zij betalen geen contributie.

links
Keuzes en opofferingskosten (powerpoint)
Schaarste en kiezen (video 15 min.)
Gevangenendilemma (video 1 min.)
Budgetlijn (video 1 min.)
Gevangenendilemma (video 3 min.)
Gevangenendilemma (Duopolie experiment)
Tit for tat (video 20 min.)

begrippenlijst

Begrippenlijst hoofdstuk 1

bindende afspraak
Een afspraak waar je (juridisch) niet van af kunt/niet onderuit kunt.
budget
Meestal: het geldbedrag dat je kunt besteden. Kan ook in een andere context voorkomen, bijvoorbeeld het aantal uren dat je kunt besteden.
budgetlijn
Een budgetlijn geeft verschillende combinaties van twee bestedingsmogelijkheden aan bij een bepaald budget.
budgetvergelijking
De formule die de mogelijke combinaties laat zien die je met een budget hebt.
consumptie
Aanschaffen van producten door de eindgebruiker.
coöperatief spel
Spel waarbij spelers samenwerken.
dominante strategie
De strategie die het meest oplevert, ongeacht de strategie van de ander.
gedomineerde strategie
De strategie die in alle gevallen het minst oplevert.
investeren
Het kopen van (kapitaal)goederen door een onderneming: het kopen van goederen en diensten om er verder mee te produceren.
koopkracht van het inkomen
De hoeveelheid goederen en diensten die je met je inkomen kunt kopen.
meeliftersgedrag (= free-ridergedrag)
Gratis profiteren van de inspanningen van anderen.
niet-coöperatief spel
Spel waarbij spelers niet samenwerken, maar elkaar beconcurreren.
nominaal
In geld uitgedrukt.
opofferingskosten
De gederfde opbrengsten van het beste, niet gekozen, alternatief.
resultatenmatrix
(= opbrengstmatrix)
Een tabel waarin de opbrengst van elke strategie is weergegeven.
schaars
Een product is schaars als er een offer of inspanning moet worden geleverd om het te maken.
tit-for-tatstrategie
Een strategie waarin de ene speler precies hetzelfde doet als de andere speler.

extra oefenopgaven

Extra oefenopgaven (Word)