LWEO

hoofdstuk 3

hoofdstuk 3

Risico en informatie

Transactiekosten
Alle tijd, geld en moeite die het kost om een transactie tot stand te brengen, noemen we transactiekosten. De koop en verkoop van een product is een voorbeeld van een ruiltransactie of kortweg ruil. Een ruiltransactie mondt uit in een overeenkomst of contract (schriftelijk of mondeling). Als alle onvoorziene gebeurtenissen in een contract zijn opgenomen, noemen we het contract een volledig contract.

Risicoaversie
Het streven naar volledige contracten wordt ingegeven door het verlangen om risico’s uit te schakelen. In het algemeen zijn mensen risicomijdend en is er sprake van risicoaversie.

Asymmetrische informatie
In de relatie tussen koper en verkoper is er sprake van asymmetrische informatie: de ene partij weet meer dan de andere partij. De koper kan zich wapenen tegen asymmetrische informatie, maar moet dan wel extra transactiekosten maken. Teveel asymmetrische informatie kan ertoe leiden dat een markt niet goed meer functioneert, dat noemen we marktfalen. Denk bijvoorbeeld aan de markt voor tweedehands brommers. Van averechtse selectie is sprake als een koper die uit was op een goede brommer, met een slechte brommer naar huis gaat. Het geven van garantie en het opbouwen van een goede reputatie kan averechtse selectie en daarmee marktfalen voorkomen.

Verzekeren
Een verzekering is een overeenkomst tussen een verzekeraar en een verzekerde waarbij de verzekerde tegen betaling van een premie de garantie krijgt dat een schade aan de verzekerde door de verzekeraar wordt vergoed. De vraag naar verzekeringen is afhankelijk van de hoogte van de risico-aversie bij de consument, de hoogte van de premie en het inkomen van de consument.

Moral hazard (moreel risico, moreel wangedrag)
Bij verzekeringen is er sprake van moreel risico (moral hazard). Omdat verzekerden een uitkering krijgen bij schade bestaat de mogelijkheid dat ze zich roekelozer gaan gedragen.
Verzekeraars proberen dit gevaar te ondervangen door:
• een eigen risico, zodat een gedeelte van de schade niet wordt vergoed.
• premiedifferentiatie. Dit houdt in dat de verzekeringspremies niet voor iedereen gelijk zijn.
Om te voorkomen dat mensen zich onverantwoordelijk gaan gedragen, moeten ze meer premie betalen, naarmate ze vaker een schadeclaim indienen. Mensen die weinig schadevergoedingen claimen, krijgen juist een korting op de premie.

Averechtse selectie
Als verzekeraars iedereen dezelfde premie laten betalen, dan zullen verzekerden met weinig risico de premie te hoog vinden en zich elders of niet verzekeren. Dan blijven alleen verzekerden met hoge risico’s over die een hogere premie moeten betalen. Dit proces dat een verzekeringsbedrijf alleen personen kan verzekeren met een hoog risico heet averechtse selectie. Averechtse selectie kan bestreden worden door iedereen te verplichten zich te verzekeren. Er wordt dan collectieve dwang toegepast. De goede risico’s moeten zich dan ook verzekeren, waardoor de gemiddelde premie laag blijft. Iedereen die een auto heeft, is verplicht zich te verzekeren voor wettelijke aansprakelijkheid (WA). Bij een verplichte verzekering staat solidariteit tussen goede risico’s en slechte risico’s voorop.

Sociale zekerheid
Het stelsel van sociale zekerheid bestaat uit verzekeringen en voorzieningen. Voorzieningen worden betaald uit belastingen De bijstand, het vangnet van de sociale zekerheid, is een voorziening. De bijstand is geregeld in de WAI, de Wet Arbeid en Inkomen. Voor de sociale verzekeringen worden premies betaald. Bij sociale verzekeringen bestaan uit werknemersverzekeringen en volksverzekeringen. De volksverzekeringen gelden voor iedereen, de werknemersverzekeringen alleen voor mensen in loondienst.

De Volksverzekeringen zijn:
Algemene Ouderdomswet (AOW): geeft recht op een uitkering vanaf pensioengerechtigde leeftijd. De uitkering is op minimumniveau.
Algemene Nabestaandenwet (Anw): geeft recht op uitkering bij overlijden van de kostwinner in een huishouden. De uitkering is op minimumniveau.
Wet langdurige zorg (Wlz): vergoedt kosten van ziekte die niet worden vergoed door de ziektekostenverzekering.
Algemene Kinderbijslagwet (AKW): vergoeding voor de kosten van het opvoeden van kinderen.

De werknemersverzekeringen zijn:
Werkloosheidswet (WW): geeft werknemers recht op een uitkering als gevolg van onvrijwillige werkloosheid. De uitkering bedraagt 70% van het laatstverdiende loon.
Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA): geeft werknemers recht op een uitkering bij gehele of gedeeltelijke arbeidsongeschiktheid. De uitkering is maximaal 70% van het laatstverdiende loon. Voor jongeren is er een variant op de WIA, de Wajong.
Ziektewet (ZW): geeft bepaalde groepen werknemers recht op een uitkering bij verlies van inkomen door ziekte, zoals zwangere vrouwen en uitzendkrachten. Val je niet onder een van deze groepen dan is de werkgever verplicht je twee jaar 70% van het loon door te betalen bij ziekte (via de cao zijn afspraken gemaakt tot 100%).

De i/a-ratio
De verhouding tussen het aantal uitkeringsgerechtigden en het aantal mensen dat belasting en premie betaalt, noemen we de inactieven/actieven-ratio, kortweg de i/a-ratio. De inactieven zijn de mensen in de AOW, WW, Anw, ZW, WIA, Wajong of de Bijstand. De actieven zijn de werkzame personen van 15 jaar en ouder.

inactieven
i/a-ratio = —————– × 100
actieven


Zorgverzekeringswet

De Zorgverzekeringswet (Zvw) geldt voor iedereen en iedereen is verplicht zich te verzekeren. Zorgverzekeraars hebben acceptatieplicht, ze moeten iedereen die zich aanmeldt voor een basisverzekering accepteren. Ze mogen geen hogere premie vragen op grond van gezondheid of leeftijd. De premie bestaat uit een nominale premie en een inkomensafhankelijke premie. De nominale premie is een bedrag dat verzekerden onafhankelijk van hun inkomen betalen aan een verzekeringsbedrijf. De inkomensafhankelijke premie wordt door de belastingdienst geheven over het inkomen en een gedeelte daarvan wordt gestort in het vereveningsfonds.

Principaal en agent
De principaal is de opdrachtgever en de agent voert de opdrachten uit. Een voorbeeld van een principaal-agentrelatie is die tussen werkgever en werknemer. De principaal geeft de agent een taak, maar die wordt soms niet volgens zijn verwachtingen uitgevoerd. Er is dan sprake van asymmetrische informatie. Bij het aangaan van de overeenkomst weet de principaal niet hoe de agent zich zal gaan gedragen, maar de agent weet dat van zichzelf wel. Blijkbaar is het contract dat de principaal heeft afgesloten met zijn agenten onvolledig.

links
Risico en verzekeren (video 15 min.)
Asymmetrische informatie, averechtse selectie en moral hazard (video 4 min.)
Averechtse selectie (video 12 min.)
Moreel wangedrag (video 8 min.)
Sociale Verzekeringsbank (www.svb.nl)

begrippenlijst

Begrippenlijst hoofdstuk 3

actieven
Werkzame personen van 15 jaar en ouder.
agent
De uitvoerder van de opdrachten.
asymmetrische informatie
De ene partij beschikt over meer informatie dan de andere partij.
averechtse selectie
(= adverse selection) Houdt in dat de mensen met een hoog risico (de slechte risico’s) zich wel verzekeren en de mensen met een laag risico (de goede risico’s) niet.
bonus-malusregeling
Mensen die geen of weinig schade veroorzaken krijgen een korting (bonus) op de premie en mensen die veel schade veroorzaken moeten extra premie (malus) betalen.
collectieve dwang
Druk die wordt uitgeoefend om te zorgen dat iedereen zich aan een regel houdt. Dit kan door vastgelegde regels (wetten) die met sancties (strafmaatregelen) worden gehandhaafd, maar ook met ongeschreven regels, sociale normen. Bijvoorbeeld een verplichte verzekering.
contract
Afspraak waaraan beide partijen die een overeenkomst sluiten zich moeten houden.
eigen risico
Het bedrag dat je als verzekerde zelf moet betalen bij schade.
inactieven
Alle mensen met een uitkering, in aantal omgerekend naar volledige uitkeringen.
i/a-ratio
Verhouding tussen inactieven (mensen met een uitkering) en actieven (werkenden).
moreel wangedrag
(= moral hazard) Het gevaar dat mensen of instellingen zich roekeloos en onverantwoord gaan gedragen, als ze zelf niet opdraaien voor de kosten.
premiedifferentiatie
Verschillen in premie tussen verzekerden. De slechte risico’s betalen meer premie dan de goede risico’s.
principaal
De opdrachtgever.
risico-aversie
Een hekel hebben aan risico, als gevolg van onverwachte nadelige gebeurtenissen.
sociale verzekeringen
Door de overheid verplichte verzekering tegen inkomensverlies door werkloosheid, overlijden, ouderdom en ziekte, en tegen hoge kosten door ziekte en kinderen. De overheid gaat over de hoogte van de premie en over de verzekeringsvoorwaarden.
solidariteit
Saamhorigheid of gemeenschapszin. Je bent solidair als je het belang van de groep boven het (financieel) eigenbelang stelt.
transactiekosten
Alle kosten die worden gemaakt om de ruil tot stand te brengen en af te wikkelen.
verzorgingsstaat
Een samenleving waar de overheid iedereen een aanvaardbaar bestaansminimum garandeert.
volledig contract
Alle onvoorziene gebeurtenissen zijn opgenomen in het contract.

extra oefenopgaven

Extra oefenopgaven (Word)